Kansen op de arbeidsmarkt

arbeidsmarktperspectief

Kansrijke en kansarme beroepen

Mei 2014 publiceerde UWV de notitie Kansrijke beroepen: waar is de arbeidsmarkt krap? Eind 2014 verscheen een update aangevuld met een overzicht van de grootste overschotberoepen. De uiteindelijke overzichten zijn tot stand gekomen in afstemming met sectoren en intermediairs.

‘Krapteberoepen’ zijn de beroepen waarvoor meer vacatures zijn dan mensen die deze vacatures willen en kunnen invullen. Deze moeilijk te vervullen vacatures bieden dus goede kansen op werk (via omscholing).
De krapte op de arbeidsmarkt concentreert zich in techniek, ICT en een aantal specifieke niches. Het gaat hoofdzakelijk om beroepen op middelbaar, hoger en wetenschappelijk niveau.
Op dit moment is er op middelbaar niveau krapte in uitvoerende technische beroepen (diverse monteurs, cnc-verspaners, lassers) en technisch kader (tekenaars, constructeurs, calculators, technisch verkopers). Ook wordt er krapte gesignaleerd voor hoveniers en enkele medisch-technische beroepen (bijvoorbeeld opticien en audicien).
Op hoger en wetenschappelijk niveau zijn er, naast veel technische beroepen, ook signalen van krapte in andere richtingen, bijvoorbeeld bepaalde ICT-beroepen (programmeurs), het onderwijs (exacte vakken en talen) en specifieke financiële beroepen (bijvoorbeeld registeraccountants).
In de zorg zien we op dit moment alleen signalen van krapte in hele specifieke beroepen op hoger en wetenschappelijk niveau (bijvoorbeeld in de wijkverpleging, praktijkondersteuners, huisartsen of specialisten ouderengeneeskunde).
Op elementair en lager niveau zijn er geen beroepen met een tekort.

Voor de middellange termijn worden dezelfde beroepsgroepen genoemd. Voor de ICT en de technische sectoren wordt opgemerkt dat de tekorten de komende tijd alleen maar groter zullen worden. Daarnaast zijn er prognoses van krapte in andere beroepsgroepen, bijvoorbeeld de meer proces technische beroepen of productieplanners.

Overschotberoepen

Mensen in deze beroepen die op zoek moeten naar ander werk doen er dus goed aan hun horizon te verbreden, en ook te kijken naar andere beroepsrichtingen en (om)scholing. Een overstap van overschotberoep naar krapteberoep zal niet altijd realistisch zijn gezien het niveau en de fundamenteel andere beroepsrichting. Wel kan gekeken worden naar verwante beroepsrichtingen waar in ieder geval geen grote overschotten zijn. In de huidige situatie zijn veel beroepen te kenschetsen als overschotberoep.
Er kan overigens nog wel een grote vraag zijn naar een overschotberoep. Maar als er veel meer gegadigden zijn voor de vacatures wordt het toch kansarm. Zo kwam de administratief medewerker bij Randstad terecht op de lijst  van 24 meest gevraagde beroepen.

UWV stelde een lijst van 25 wensberoepen op (gemeten naar het aantal CV’s met dit wensberoep op werk.nl). Deze zijn vaker dan de krapteberoepen op lager niveau, zoals kantoorassistent, receptionist, administratief medewerker, conciërge, klassenassistent of medewerker facilitaire dienst.
Op middelbaar en hoger niveau gaat het in verschillende gevallen om economisch-administratieve beroepen. Veel banen verdwijnen of gaan nog verdwijnen als gevolg van de digitalisering. Dit geldt ook voor de verzekeringssector.
In zorg en welzijn verliezen met name veel helpenden, sociaal-cultureel werkers en kinderopvang-leid(st)ers hun baan. Dit is vooral het gevolg van bezuinigingen in deze sectoren.

Omscholing naar kansrijke beroepen

Sectorplannen kunnen werkzoekenden met een slecht arbeidsmarktperspectief en sectoren met krapte bij elkaar brengen. Projectmatig werken is hierbij van belang. In de jaren ’80 kenden we de Centra voor Vakopleiding waar werkzoekenden werden omgeschoold voor toen kansrijke beroepen. Naast technische functies waren toen ook de administratieve beroepen nog kansrijk. Het risico van dergelijke geïnstitutionaliseerde opleidingen is dat er een varkenscyclus ontstaat: door te veel mensen te scholen voor een sector met krapte ontstaat juist een overschot.
Op werk.nl is er een speciale pagina die verwijst naar beschikbare relevante arbeidsmarktinformatiebronnen over beroepen met goede kansen op werk. Aanvullend hierop kan er in het kader van de regeling cofinanciering 2015 gebruik worden gemaakt van ondersteuning op maat. Daarnaast beschikt UWV over arbeidsmarktinformatie op regionaal niveau, bijvoorbeeld de jaarlijkse uitgave Regio in beeld voor de 35 arbeidsmarkt-regio’s. Voor meer informatie lees hier.
Bij omscholingsprojecten is het vanzelfsprekend ook belangrijk om vooraf een goede selectie te maken of er een goede fit is tussen de werkzoekende, de opleiding en het toekomstige beroepsveld.

Welke beroepen bieden kansen?

  • Er is sprake van krapte in enkele uitvoerende technische beroepen: diverse soorten monteurs, maar bijvoorbeeld ook voor cnc-verspaners, gespecialiseerde lassers of pijpfitters industriële montage. Vaak is er ook een duidelijke link met het kunnen beheersen van computergestuurde technieken. Een aantal beroepen staat open voor mensen met een gerichte opleiding op mbo-niveau 2 en 3, soms is een opleiding op mbo-niveau 4 noodzakelijk.
  • Daarnaast gaat het om technisch kaderpersoneel: tekenaars, calculators, werkvoorbereiders. Over deze laatste beroepen wordt wel regelmatig opgemerkt dat niveau mbo-4 het minimum is; in toenemende mate wordt gezocht naar hbo’ers.
  • Hoveniers. Hierbij gaat het om de volleerd vakman. Er zijn indicaties dat zich ook in andere agrarische branches (varkensverbetering, paddenstoelteelt en open teelten bloembollen) veel moeilijk vervulbare vacatures voordoen, met name voor zelfstandig beroepsbeoefenaars/all-round medewerkers.
  • Een aantal technisch-medische beroepen: opticiens, audiciens, technisch oogheelkundig assistent, medewerker steriele hulpmiddelen.

Ook op hoger en wetenschappelijk niveau gaat het weer vaak om technische beroepen:

  • ontwerperconstructeurs, technisch opgeleide projectleiders/engineers (als meewerkend voorman), R&D-specialisten of bijvoorbeeld procestechnologen.
  • CT-beroepen: developer-programmeurs, specialisten Business Intelligence, security-specialisten, appdevelopers. Er is in toenemende mate behoefte aan mensen die kennis van ICT en business combineren, om de regierol tussen beiden optimaal te kunnen vervullen.
  • Specifieke beroepen in de zorg, bijvoorbeeld de wijkverpleegkundigen, praktijkondersteuners huisartsen en specifieke medisch-specialisten.
  • Financieel specialisten, als (register)accountants, auditors, fiscalisten, vermogensbeheerders, financial riskmanagers.
  • In het onderwijs lijken vooral problemen te bestaan met het aantrekken van docenten voor exacte vakken en talen, zowel 2e graads als 1e graads.
  • ICT: projectleider/meewerkend voorman elektrotechniek. Recruiters voor technische en ICT-beroepen.

Krapte op middellange termijn (2017-2019) Diverse arbeidsmarktprofessionals geven aan dat de krapte in de gesignaleerde beroepen de komende jaren nog wel zal voortduren als de economie blijvend aantrekt en de vergrijzing (uiteindelijk) leidt tot het vertrek van ervaren personeel. Vaak is de uitstroom uit het onderwijs onvoldoende om in deze vervangingsvraag te voorzien.
Demografische gegevens wijzen uit dat vergrijzing pas vanaf 2020 tot tekorten zal leiden (hoewel dat voor specifieke sectoren anders kan liggen). Meer hierover  De stijgende arbeidsparticipatie van vrouwen en ouderen compenseren tot 2020 nog de geringere instroom van jongeren.