Kansen op de arbeidsmarkt

arbeidsmarktperspectief

Kansrijke en kansarme beroepen

Mei 2014 publiceerde UWV de notitie Kansrijke beroepen: waar is de arbeidsmarkt krap? Eind 2014 verscheen een update aangevuld met een overzicht van de grootste overschotberoepen. De uiteindelijke overzichten zijn tot stand gekomen in afstemming met sectoren en intermediairs.

‘Krapteberoepen’ zijn de beroepen waarvoor meer vacatures zijn dan mensen die deze vacatures willen en kunnen invullen. Deze moeilijk te vervullen vacatures bieden dus goede kansen op werk (via omscholing).
De krapte op de arbeidsmarkt concentreert zich in techniek, ICT en een aantal specifieke niches. Het gaat hoofdzakelijk om beroepen op middelbaar, hoger en wetenschappelijk niveau.
Op dit moment is er op middelbaar niveau krapte in uitvoerende technische beroepen (diverse monteurs, cnc-verspaners, lassers) en technisch kader (tekenaars, constructeurs, calculators, technisch verkopers). Ook wordt er krapte gesignaleerd voor hoveniers en enkele medisch-technische beroepen (bijvoorbeeld opticien en audicien).
Op hoger en wetenschappelijk niveau zijn er, naast veel technische beroepen, ook signalen van krapte in andere richtingen, bijvoorbeeld bepaalde ICT-beroepen (programmeurs), het onderwijs (exacte vakken en talen) en specifieke financiële beroepen (bijvoorbeeld registeraccountants).
In de zorg zien we op dit moment alleen signalen van krapte in hele specifieke beroepen op hoger en wetenschappelijk niveau (bijvoorbeeld in de wijkverpleging, praktijkondersteuners, huisartsen of specialisten ouderengeneeskunde).
Op elementair en lager niveau zijn er geen beroepen met een tekort.

Voor de middellange termijn worden dezelfde beroepsgroepen genoemd. Voor de ICT en de technische sectoren wordt opgemerkt dat de tekorten de komende tijd alleen maar groter zullen worden. Daarnaast zijn er prognoses van krapte in andere beroepsgroepen, bijvoorbeeld de meer proces technische beroepen of productieplanners.

Overschotberoepen

Mensen in deze beroepen die op zoek moeten naar ander werk doen er dus goed aan hun horizon te verbreden, en ook te kijken naar andere beroepsrichtingen en (om)scholing. Een overstap van overschotberoep naar krapteberoep zal niet altijd realistisch zijn gezien het niveau en de fundamenteel andere beroepsrichting. Wel kan gekeken worden naar verwante beroepsrichtingen waar in ieder geval geen grote overschotten zijn. In de huidige situatie zijn veel beroepen te kenschetsen als overschotberoep.
Er kan overigens nog wel een grote vraag zijn naar een overschotberoep. Maar als er veel meer gegadigden zijn voor de vacatures wordt het toch kansarm. Zo kwam de administratief medewerker bij Randstad terecht op de lijst  van 24 meest gevraagde beroepen.

UWV stelde een lijst van 25 wensberoepen op (gemeten naar het aantal CV’s met dit wensberoep op werk.nl). Deze zijn vaker dan de krapteberoepen op lager niveau, zoals kantoorassistent, receptionist, administratief medewerker, conciërge, klassenassistent of medewerker facilitaire dienst.
Op middelbaar en hoger niveau gaat het in verschillende gevallen om economisch-administratieve beroepen. Veel banen verdwijnen of gaan nog verdwijnen als gevolg van de digitalisering. Dit geldt ook voor de verzekeringssector.
In zorg en welzijn verliezen met name veel helpenden, sociaal-cultureel werkers en kinderopvang-leid(st)ers hun baan. Dit is vooral het gevolg van bezuinigingen in deze sectoren.

Omscholing naar kansrijke beroepen

Sectorplannen kunnen werkzoekenden met een slecht arbeidsmarktperspectief en sectoren met krapte bij elkaar brengen. Projectmatig werken is hierbij van belang. In de jaren ’80 kenden we de Centra voor Vakopleiding waar werkzoekenden werden omgeschoold voor toen kansrijke beroepen. Naast technische functies waren toen ook de administratieve beroepen nog kansrijk. Het risico van dergelijke geïnstitutionaliseerde opleidingen is dat er een varkenscyclus ontstaat: door te veel mensen te scholen voor een sector met krapte ontstaat juist een overschot.
Op werk.nl is er een speciale pagina die verwijst naar beschikbare relevante arbeidsmarktinformatiebronnen over beroepen met goede kansen op werk. Aanvullend hierop kan er in het kader van de regeling cofinanciering 2015 gebruik worden gemaakt van ondersteuning op maat. Daarnaast beschikt UWV over arbeidsmarktinformatie op regionaal niveau, bijvoorbeeld de jaarlijkse uitgave Regio in beeld voor de 35 arbeidsmarkt-regio’s. Voor meer informatie lees hier.
Bij omscholingsprojecten is het vanzelfsprekend ook belangrijk om vooraf een goede selectie te maken of er een goede fit is tussen de werkzoekende, de opleiding en het toekomstige beroepsveld.

Welke beroepen bieden kansen?

  • Er is sprake van krapte in enkele uitvoerende technische beroepen: diverse soorten monteurs, maar bijvoorbeeld ook voor cnc-verspaners, gespecialiseerde lassers of pijpfitters industriële montage. Vaak is er ook een duidelijke link met het kunnen beheersen van computergestuurde technieken. Een aantal beroepen staat open voor mensen met een gerichte opleiding op mbo-niveau 2 en 3, soms is een opleiding op mbo-niveau 4 noodzakelijk.
  • Daarnaast gaat het om technisch kaderpersoneel: tekenaars, calculators, werkvoorbereiders. Over deze laatste beroepen wordt wel regelmatig opgemerkt dat niveau mbo-4 het minimum is; in toenemende mate wordt gezocht naar hbo’ers.
  • Hoveniers. Hierbij gaat het om de volleerd vakman. Er zijn indicaties dat zich ook in andere agrarische branches (varkensverbetering, paddenstoelteelt en open teelten bloembollen) veel moeilijk vervulbare vacatures voordoen, met name voor zelfstandig beroepsbeoefenaars/all-round medewerkers.
  • Een aantal technisch-medische beroepen: opticiens, audiciens, technisch oogheelkundig assistent, medewerker steriele hulpmiddelen.

Ook op hoger en wetenschappelijk niveau gaat het weer vaak om technische beroepen:

  • ontwerperconstructeurs, technisch opgeleide projectleiders/engineers (als meewerkend voorman), R&D-specialisten of bijvoorbeeld procestechnologen.
  • CT-beroepen: developer-programmeurs, specialisten Business Intelligence, security-specialisten, appdevelopers. Er is in toenemende mate behoefte aan mensen die kennis van ICT en business combineren, om de regierol tussen beiden optimaal te kunnen vervullen.
  • Specifieke beroepen in de zorg, bijvoorbeeld de wijkverpleegkundigen, praktijkondersteuners huisartsen en specifieke medisch-specialisten.
  • Financieel specialisten, als (register)accountants, auditors, fiscalisten, vermogensbeheerders, financial riskmanagers.
  • In het onderwijs lijken vooral problemen te bestaan met het aantrekken van docenten voor exacte vakken en talen, zowel 2e graads als 1e graads.
  • ICT: projectleider/meewerkend voorman elektrotechniek. Recruiters voor technische en ICT-beroepen.

Krapte op middellange termijn (2017-2019) Diverse arbeidsmarktprofessionals geven aan dat de krapte in de gesignaleerde beroepen de komende jaren nog wel zal voortduren als de economie blijvend aantrekt en de vergrijzing (uiteindelijk) leidt tot het vertrek van ervaren personeel. Vaak is de uitstroom uit het onderwijs onvoldoende om in deze vervangingsvraag te voorzien.
Demografische gegevens wijzen uit dat vergrijzing pas vanaf 2020 tot tekorten zal leiden (hoewel dat voor specifieke sectoren anders kan liggen). Meer hierover  De stijgende arbeidsparticipatie van vrouwen en ouderen compenseren tot 2020 nog de geringere instroom van jongeren.

Kansen en noodzaak van omscholingsbeleid

Ondanks het grote aantal werkzoekenden zijn er vacatures die niet of moeilijk kunnen worden ingevuld. Dit heeft negatieve gevolgen voor de ontwikkeling van bedrijven en voor de economische groei.

Het lijkt zo voor de hand te liggen: organiseer omscholingsprojecten voor werkzoekenden voor die vacatures waarvoor gekwalificeerd personeel schaars is. In de jaren ’80 van de vorige eeuw kenden we de Centra voor Vakopleiding waar werkzoekenden werden omgeschoold voor toen kansrijke beroepen in de techniek en in de administratie.
De overheid stelt 600 miljoen beschikbaar voor cofinanciering van sectorplannen in de periode 2014-2015 en er zijn bedrijven die hun benodigde personeel zelf opleiden. Toch zien we weinig initiatieven die structureel werkzoekenden omscholen voor die moeilijk te vervullen vacatures.

Randstad geeft aan dat de meest gezochte vacatures commercieel van aard zijn: accountmanager, salesmanager, medewerker klantenservice etc. Maar ook de juiste ICT’ers zijn schaars. Randstad monitor
Dit komt overeen met het beeld dat het CBS laat zien:


Vacatures x 1000

De techniek heeft niet zoveel vacatures als vaak gesuggereerd wordt. Mogelijk heeft dit te maken met de krimp in de bouw.
Eind december 2013 stonden er in het totaal ca. 97.000 vacatures open.

Wat is er nodig om werkzoekenden om te scholen?

Commerciële dienstverlening
Een goede selectie van kandidaten op commerciële kwaliteiten. De bijbehorende vaardigheden kunnen geleerd worden. Een probleem om dit te realiseren is wellicht dat het hier niet om een georganiseerde sector gaat. Ligt hier een taak voor MKB Nederland om partijen bij elkaar te brengen? Of kunnen gemeenten in regionale samenwerkingsverbanden hier een rol van betekenis spelen?

ICT
In de ICT is er sprake van een ernstige mismatch tussen vraag en aanbod. Hoge werkloosheid in combinatie met een graat aantal moeilijk te vervullen vacatures. De ontwikkelingen gaan snel met transities naar de Cloud, ontwikkeling van applicatiesoftware en technieken als virtualisatie. Professionals in deze sector moeten vooral specialisten zijn. Het aantal MBO-functies daalt.

De CA-ICT, het O&O-fonds voor de ICT organiseert werkgelegenheidsprojecten. De vraag is of de markt deze mogelijkheden voldoende weet te vinden. Ik weet bijna zeker dat werkzoekenden zelf niet op het spoor komen van de mogelijkheden die dit fonds biedt.

Conclusie
Er liggen volop kansen voor bedrijfsleven, overheden, werkzoekenden om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. De meest kansrijke lijkt mij op dit moment regionale samenwerking van gemeenten en MKB bij het opzetten van korte scholingstrajecten voor werkzoekenden met een commerciële inslag. Wie pakt de handschoen op?

Opleidingsfondsen en het oude denken

O&O-fondsen richten zich teveel op de eigen branche terwijl de problemen van vandaag – werkloosheid én tegelijk moeilijk te vervullen vacatures – vragen om oplossingen buiten de bekende paden.

29 juli 2013

Trouw schrijft vandaag, 29 juli, over de O&O-fondsen onder de kop “Werkzoekende heeft weinig aan miljarden uit opleidingsfondsen”

Scholing wordt vooral aangeboden aan werknemers die binnen de sector blijven werken. Het O&O-fonds voor de Bouwnijverheid biedt bijvoorbeeld administratieve cursussen voor oudere werknemers uit de bouw. Jammer is dat hier niet gedacht wordt in mogelijkheden die de samenleving als geheel een stap verder helpen maar vooral in mogelijkheden voor en binnen de eigen club. Zo worden bouwvakkers omgeschoold tot concurrenten van werkzoekende administratieve krachten.

Het doet me denken aan het UWV die grote bedragen uittrekt voor aanbodversterking om oudere werkzoekenden aan het werk te helpen. De concurrentiepositie van de ene werkzoekende wordt versterkt t.o.v. de andere werkzoekende. Maatschappelijk gezien lost het niets op.

Tegelijk wordt er door werkgevers en bedrijven geklaagd over moeilijk te vervullen vacatures.
Er zijn bijna 500 moeilijk te vervullen vacatures alleen al in de regio Haarlem voor technische functies zoals proces engineers, electrotechnici, constructeurs en verkopers met een technische achtergrond. De ondernemers in de regio Haarlem missen kansen en omzet omdat ze niet de juiste mensen kunnen krijgen.
De regio Haarlem staat daarin niet alleen.

Wat houdt werkgevers en O&O-fondsen tegen om de handen in een te slaan en de beschikbare middelen echt effectief in te zetten. Er zijn veel werkzoekenden die graag gebruik maken van omscholing naar beroepen die echt kansen bieden om weer aan de slag te kunnen.
Trouw meldt dat de SER al eerder heeft geadviseerd om een landelijk O&O-fonds op te richten en mensen een persoonsgebonden budget te geven dat het overstappen tussen sectoren zou kunnen bevorderen. Waarom is er nog niets met dit advies gebeurd?

In de jaren ’80 zorgden de Centra voor Vakopleiding voor omscholing van werkzoekenden.
We zitten niet te wachten op nieuwe instituten maar wel op flexibele projecten. Projecten die werkgevers, moeilijk te vervullen vacatures en werkzoekenden aan elkaar verbinden.

We lossen de problemen van vandaag niet op als we binnen de oude kaders blijven. Het is de hoogste tijd voor oplossingen voor over de grenzen van de eigen branche heen!